Hoeveel doden vielen er onder Mao

Het is een vraag waar nogal wat stof over waait – het exacte aantal doden tijdens Mao Zedong's bewind van 1949 tot 1976. Dit is serieus omstreden. Historici, demografen, ze zijn het er gewoon niet over eens. De schattingen? Die gaan van een paar miljoen tot ver over de veertig. Hier ga ik proberen uit te zoeken wat we weten, waar die cijfers vandaan komen, en wat er nou eigenlijk onderzocht is.

Wat zijn de belangrijkste schattingen van het dodental onder Mao?

Mensen als R.J. Rummel, Frank Dikötter, en ook de Chinese overheid zelf – die komen allemaal met verschillende getallen. Het hangt er helemaal vanaf hoe je 'dodelijke slachtoffers' definieert. Executies, honger, of ook die dwangarbeiders?

Die spreiding is gigantisch, he? De Chinezen zelf houden het op 15-20 miljoen, alleen voor die Grote Sprong. Ze praten dan over natuurrampen. Anderen, zoals Jung Chang, gooien er 80 miljoen tegenaan. Dat is nogal een verschil. Het gaat erom wat je meetelt en hoe ver je teruggaat.

Wat was de Grote Sprong Voorwaarts en hoeveel doden vielen er?

De Grote Sprong Voorwaarts, 1958 tot 1961. Een gekkenhuis. Ineens moesten alle boeren in communes werken, land werd afgepakt, en er werden productiedoelen gesteld die nergens op sloegen. De oogsten mislukten, maar niemand mocht stoppen.

De hongersnood die volgde – nare dingen. Schattingen lopen uiteen van 15 tot 45 miljoen doden. De Chinese overheid geeft 15-20 miljoen toe. Dikötter zegt 45 miljoen. Het was niet dat er geen eten was, hoor. Het systeem eiste het gewoon op voor de steden en voor export. Boeren gingen dood terwijl het graan voorbij reed.

Welke rol speelde de Culturele Revolutie?

Die Culturele Revolutie, 1966 tot 1976, was een gekke politieke actie om alles wat 'kapitalistisch' of 'traditioneel' was weg te vegen. Het dodental wordt geschat op 1 tot 3 miljoen. Executies, martelingen, zelfmoorden, en dood door dwangarbeid in die kampen. Miljoenen werden naar het platteland gestuurd.

Maar het precieze aantal? Geen idee. De archieven zijn niet open. Mensen stierven in gevangenissen zonder dat er een proces was. Je kan het niet verifiëren.

Hoeveel doden vielen er door politieke zuiveringen en executies?

Naast de honger was er de Anti-Rechtse Campagne, 1957-1958. Honderdduizenden intellectuelen en critici werden opgepakt. Velen stierven. Schattingen gaan van 500.000 tot 2 miljoen.

En dan de Landhervormingen, direct na 1949. Landeigenaren werden geëxecuteerd als 'klassenvijanden'. Daar vallen nog eens 1 tot 3 miljoen doden.

Wat zegt de demografie over het totale dodental?

Demografen kijken naar bevolkingsstatistieken. Ze berekenen het 'excessieve sterftecijfer' – het verschil tussen wat je zou verwachten en wat er echt gebeurde. De resultaten zijn:

• Banister (1987): 28-30 miljoen excessieve doden tussen 1958-1962.
• Coale (1984): 26-30 miljoen excessieve doden.
• Dikötter (2010): 45-50 miljoen excessieve doden (inclusief 1949-1962).

Die demografische cijfers laten zien dat het dodental hoger is dan de officiële Chinese getallen. Maar ook niet zo hoog als de meest extreme schattingen.

Checklist: Hoe beoordeel je de verschillende schattingen?

Als je een schatting tegenkomt, kijk dan naar dit:

• Methode: Gebruikt iemand demografische data, archiefonderzoek, of alleen verhalen?
• Bron: Is die historicus onafhankelijk? Of werkt hij met Chinese overheidsarchieven?
• Periode: Gaat het alleen over de Grote Sprong Voorwaarts (1958-1961) of de hele Mao-periode (1949-1976)?
• Definitie: Worden alleen executies geteld, of ook hongersnood, dwangarbeid en zelfmoorden?
• Context: Wordt er rekening gehouden met natuurrampen, of wordt alles aan het beleid geweten?

Zo zie je waarom schattingen zo verschillen. Een demograaf komt tot een ander getal dan iemand die ooggetuigenverslagen verzamelt.

Veelgestelde vragen (FAQ)