Hoeveel mensen heeft Mao gedood

Die vraag – "hoeveel mensen heeft Mao gedood" – is behoorlijk explosief. Een van die onderwerpen waar mensen direct stelling nemen, zonder echt te weten waar ze het over hebben. Feit is: de antwoorden lopen compleet uiteen. Van een paar miljoen tot tientallen miljoenen. Het hangt er maar net van af wie je het vraagt, welke methode ze gebruiken, en wat hun politieke agenda is. Er is geen vast nummer, maar de meeste historici zijn het er wel over eens dat het er heel veel zijn – vooral tijdens de Grote Sprong Voorwaarts (1958-1962) en de Culturele Revolutie (1966-1976). Je moet die cijfers wel met een korrel zout nemen, want ze worden vaak misbruikt.

Wat is de meest geciteerde schatting van het aantal doden onder Mao?

De Britse historicus R.J. Rummel wordt constant aangehaald. In zijn boek "China's Bloody Century" uit 1991 komt hij op zo'n 77 miljoen doden die direct of indirect aan Mao's beleid gelinkt kunnen worden. Dat klinkt bizar, maar zo komt-ie tot dat getal:

• Grote Sprong Voorwaarts (1958-1962): Ongeveer 30 tot 45 miljoen doden, en dat was vooral door hongersnood. De landbouwhervormingen waren een puinhoop, collectivisatie werkte niet, en ze forceerden industrialisatie. De grootste door mensen veroorzaakte hongersnood ooit, punt.
• Culturele Revolutie (1966-1976): Hier lopen de cijfers meer uiteen – van 1 tot 3 miljoen. Executies, martelingen, zelfmoorden, politieke zuiveringen. Een rotzooi.
• Overige perioden (1949-1976): Denk aan landhervormingen, anti-rechtse campagnes, macht consolideren. Nog eens 5 tot 10 miljoen extra.

Andere historici, zoals Frank Dikötter in "Mao's Great Famine", schatten het aantal tijdens de Grote Sprong Voorwaarts alleen al op 45 miljoen. De officiële Chinese lijn? Die zegt dat het vooral natuurrampen waren – overstromingen, droogtes. Niks mis met het beleid, natuurlijk.

Wat zijn de belangrijkste oorzaken van de sterfte onder Mao?

Het was niet één ding. Een reeks van grootschalige, mislukte campagnes. Dit zijn de grootste boosdoeners:

• De Grote Sprong Voorwaarts: Een agressief plan om China razendsnel te industrialiseren en de landbouw te collectiviseren. Boeren werden gedwongen al hun oogst aan de staat te geven, terwijl ze in hun achtertuin staal moesten maken. Een idiote misallocatie van arbeid en middelen. De oogsten mislukten, de voedseldistributie stortte in, en mensen stierven bij bosjes.
• Politieke zuiveringen en terreur: Tijdens de Culturele Revolutie werden miljoenen intellectuelen, ambtenaren, en "kapitalistische elementen" opgepakt. Gemarteld, geëxecuteerd, of tot zelfmoord gedreven. De Rode Garde – een stelletje jongeren met een vrije hand – mocht "vijanden van de revolutie" aanpakken. Geen pretje.
• Landhervormingen en anti-rechtse campagnes: In de jaren '50 werden landeigenaren en "rechtse elementen" systematisch uitgeschakeld. Openbare executies, "heropvoedingskampen", eigendommen afpakken. Normaal.
• Verwaarlozing en wanbeheer: Er was geen democratische controle. De partij had absolute macht. Mislukkingen werden verborgen, critici werden monddood gemaakt. Dat maakte alles alleen maar erger.

Hoe betrouwbaar zijn de schattingen van het aantal doden?

Betrouwbaarheid? Laat me niet lachen. Het is één groot mijnenveld.

• Gebrek aan officiële gegevens: De Chinese overheid heeft nooit een volledige, openbare sterftetelling gepubliceerd. Nooit. De meeste schattingen zijn gebaseerd op demografische modellen – bevolkingsgegevens uit de volkstellingen van 1953 en 1964 vergelijken, en dan extrapoleren wat de verwachte sterfte had moeten zijn. Gokwerk.
• Politieke gevoeligheid: Het is taboe in China. Punt. Praten over de doden onder Mao wordt gezien als een aanval op de partij. Onderzoek wordt onderdrukt, censuur is overal.
• Methodologische verschillen: Sommige schattingen (Rummel) zijn heel inclusief – ze schrijven alle "onnatuurlijke" sterfgevallen tijdens Mao's bewind aan hem toe. Andere proberen onderscheid te maken tussen direct beleid en externe factoren. Wie heeft er gelijk? Geen idee.
Alle schattingen hebben een gigantische onzekerheidsmarge. We zullen het exacte aantal waarschijnlijk nooit weten. Maar de consensus onder serieuze historici? Tientallen miljoenen.

Wat is de officiële positie van de Chinese overheid over dit onderwerp?

Officieel was Mao een groot leider. 70% goede daden, 30% fouten, zeggen ze. Die fouten worden afgedaan als "complexiteit van de revolutie" – onvermijdelijke bijproducten. Ze ontkennen de omvang van de hongersnood en terreur, en wijzen liever op economische groei en betere levensomstandigheden. Publiek debat? Wordt actief tegengewerkt. "Historisch revisionisme" of "westerse propaganda", noemen ze het.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Zijn de schattingen van 77 miljoen doden geloofwaardig?

Rummels 77 miljoen is de hoogste serieuze schatting. Veel historici vinden het te hoog. Dikötter en Spence zitten meer op 40 tot 50 miljoen. Rummel omvat alle "democide" – door de staat veroorzaakte sterfte – en krijgt kritiek omdat hij geen onderscheid maakt tussen directe en indirecte oorzaken. Het is een bovengrens, niet het definitieve antwoord.

Wat is het verschil tussen de Grote Sprong Voorwaarts en de Culturele Revolutie?

De Grote Sprong Voorwaarts (1958-1962) was een economisch beleid – snelle industrialisatie en landbouwcollectivisatie. Resultaat: hongersnood. De Culturele Revolutie (1966-1976) was een politieke campagne – "kapitalistische" en "reactionaire" elementen zuiveren. Resultaat: politieke terreur, chaos, executies, martelingen, zelfmoorden. Twee verschillende rampen.

Waarom is het zo moeilijk om exacte cijfers te krijgen?

Gebrek aan transparantie van de Chinese overheid. Archieven zijn vernietigd. Het is politiek gevoelig. En methodologisch is het lastig – een enorm land met een gebrekkige registratie. Het is een perfecte storm van onwetendheid.

Worden deze cijfers gebruikt voor politieke doeleinden?

Absoluut. Westerse critici gebruiken ze om de legitimiteit van de Communistische Partij aan te vallen. Chinese nationalisten minimaliseren of ontkennen ze. Zie de cijfers als historische schattingen met een grote foutmarge, niet als heilige waarheid. Ze zijn een wapen, geen feit.

Korte samenvatting

• Omstreden schattingen: Het aantal doden onder Mao wordt geschat op 40 tot 77 miljoen, maar de exacte cijfers zijn onbekend en politiek beladen.
• Belangrijkste oorzaken: De Grote Sprong Voorwaarts (hongersnood) en de Culturele Revolutie (politieke terreur) zijn de twee grootste oorzaken van de massale sterfte.
• Gebrek aan transparantie: De Chinese overheid heeft nooit officiële cijfers gepubliceerd en het onderwerp is taboe in China.
• Historische nuance: De cijfers moeten worden begrepen in de context van de 20e-eeuwse Chinese geschiedenis, met zijn chaos, oorlog en revolutionaire transformaties.